گام‌هایی برای به زیر کشیدن دلار

در این یادداشت می‌خواهیم به این مسئله بپردازیم که آیا بریکس[۱] توان آن را دارد که جایگزین نظام اقتصادی مسلط ایالات‌متحده برجهان شود؟ و این‌که آیا بریکس و قرارداد انرژی میان روسیه و چین با استفاده از ارزهای دو کشور حاکی از تولد یک نظم اقتصادی جدید در جهان است؟

درواقع، باید گفت که امکان جایگزینی بریکس به‌جای نظام مسلط کنونی به‌صورت بالقوه وجود دارد. ایجاد بانک توسعه‌ی این سازمان یکی از نشانه‌هاست که می‌تواند به‌مثابه‌ی بانک مرکزی برایش عمل کند و حتی دست به انتشار ارز جدید هم بزند. می‌دانیم که بریکس ۳۰ درصد از GDP و ۴۵ درصد جمعیت جهان را در اختیار دارد. البته در سوی دیگر، تهدیدات آمریکا علیه بریکس را هم نباید نادیده گرفت.

چین و روسیه سردمدار دلارزدایی در میان اعضای بریکس بوده‌اند. در اوایل جولای سال جاری میلادی بود که رئیس بانک مرکزی روسیه در آستانه‌ی دیدار با همتای چینی‌اش به رسانه‌ها اعلام کرد که با چینی‌ها و دیگر شرکای خود در بریکس در پی نظامی از مبادلات ارزی دوجانبه هستند که بدان طریق بتوانند منابع را به کشورهای همدیگر مبادله نمایند. این درواقع اعلام ظهور اتحادی بین‌المللی بر ضد دلار تلقی شده است.

بریکس«۱۰ سال پیش، دلار ۹۰ درصد از مبادلات بین‌المللی را شامل می‌شد و هم‌اکنون این میزان تنها ۶۰ درصد است.

۷۰۰ تریلیون دلار در سراسر جهان به شکل ابزارهای مشتقه وجود دارد و GDP جهانی فقط ۷۲.۶ تریلیون دلار است.

پنج بانک بزرگ آمریکا هر یک به‌تنهایی ۴۰ تریلیون دلار از این مشتقه ها را در اختیار دارد. هرگونه تقاضا برای نقدکردن این بدهی‌ها به یک سونامی جهانی دامن خواهد زد که طومار نظام پولی غرب را در هم می‌پیچد. جالب این است که امروز بانک‌های آمریکایی دوسوم دارایی‌های بانکی را در اختیاردارند و این میزان در سال ۲۰۰۸ حدود ۴۰ درصد بود.»

جایگزینی نظام پولی بریکس به‌جای نظام آمریکایی دلار چه مزیتی خواهد داشت؟ دلار نظام معیوبی و مقروضی است که هم‌اکنون به اراده‌ی بانک مرکزی آمریکا چاپ می‌شود. کشورهای جهان با تعویض این نظام پولی از شر وال‌استریت[۲] و بانک تسویه بین‌المللی[۳] (سوئیفت) نجات می‌یابند و می‌توانند مبادلات ارزی را میان بانک‌های مرکزی متبوعشان انجام دهند. می‌دانیم که در نظام کنونی، کشورها مجبورند مبادلات خود را با دلار آمریکا و انتقال آن از طریق یک بانک آمریکایی و نظام تسویه سوئیفت به انجام رسانند. ارز کشورها و حتی طلا تحت نظام کنونی (متشکل از فدرال رزرو، بانک تسویه و وال‌استریت) در معرض نرخ مبادله و دست‌کاری در نرخ بهره قرار دارند؛ مثلاً برای سقوط ۲۲ درصدی روبل در سال جاری هیچ دلیل اقتصادی‌ای وجود ندارد غیر از دست‌کاری ارزی و تبلیغات ضد روسی؛ وگرنه اقتصاد روسیه (جدا از تحریم‌ها) دست‌کم مستحکم‌تر از اقتصاد آمریکاست. این صرفاً تحریم‌های تحمیلی غرب است که به علت گوش‌به‌فرمان نبودن روسیه بر این کشور تحمیل‌شده و این‌چنین پول ملی‌اش را دچار خسران کرده است.

بخت جایگزینی یک ارز از جانب بریکس (یک ارز مستحکم و سالم) به‌جای دلار به‌عنوان ارز ذخیره‌ی جهانی اندک نیست. اگر چنین ارزی با میزان امنیت بالا مبادله شود بسیار محتمل است که بسیاری از کشورهایی که تاکنون (به علت ترس از تحریم) به خود جرئت نمی‌دادند با ارزی غیر از دلار مبادله کنند به آن بپیوندند و بدین طریق آن را بیشتر تقویت کنند. یک ارز جهانی که به حاکمیت ملی کشورها احترام بگذارد به‌راحتی این امکان را دارد که جایگزین دلاری شود که ابزار مالی جنگ‌های بی‌پایان و تروریسم اقتصادی بوده است.

قرارداد ۴۰۰ میلیارد دلاری انرژی میان چین و روسیه که در ماه می امسال (۲۰۱۴ میلادی) امضا شد گامی نمادین است که با توافق طرفین برای استفاده از ارزهای محلی‌شان به‌منظور درآوردن مبادله‌ی هیدروکربن از چنگ دلار طراحی‌شده است. مهم است اشاره کنیم که حجم کلی مبادله‌ی سالانه هیدروکربن توسط روسیه بالغ‌بر یک تریلیون دلار است. گام نمادین دیگر اختصاص صد میلیارد دلار بودجه به بانک توسعه‌ی بریکس است که انتظار می‌رود در مقابل رویکرد نولیبرالی بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول یک بدیل ارائه کند. بانک توسعه‌ی بریکس می‌تواند به‌جای خصوصی‌سازی کالاها و خدمات عمومی مانند آب و بهداشت و آموزش (ویژگی نهادهای نولیبرال اجماع واشنگتن) بر توسعه‌ی زیرساخت‌ها (حمل‌ونقل، توزیع انرژی، مخابرات و …) تمرکز کند. هراندازه بانک توسعه‌ی بریکس برای قرض گیرندگان و مردمشان جذابیت داشته باشد در مأموریتش برای جایگزینی دلار موفق‌تر خواهد بود.


 [۱] BRICS، حرف ابتدایی نام ۵ کشور برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقا را شامل می‌شود که در سال ۲۰۱۴ میلادی برابر با شهریور ۱۳۹۳ پیمانی را منعقد کردند تا طی آن مبادلات اقتصادی را از طریق ارز خودشان انجام دهند، نه دلار آمریکا؛ و همچنین بانکی هم تحت عنوان بانک توسعه‌ی بریکس تأسیس نمودند تا انجام این مبادلات به‌وسیله‌ی آن انجام شود.

[۲]. Wall Street

[۳]. Bank for International Settlements

The short URL of the present article is: http://currency-war.ir/brhpM